BM Temsilcisi Holguin, dört geçiş noktalı pakete cuma gününe kadar yanıt istedi

(LEFKOŞA) - BM Genel Sekreteri'nin Kıbrıs Kişisel Temsilcisi Maria Angela Holguin, taraflardan dört yeni geçiş noktası ve mayın temizliğini içeren "güven artırıcı önlemler" paketine cuma gününe kadar yanıt vermelerini istedi. Diplomatik kaynaklar, tarafların önerileri değerlendirdiğini ve henüz uzlaşma sağlanmadığını söyledi. İki taraf da paketi kabul ederse BM Genel Sekreteri Antonio Guterres'in himayesinde 2 artı 1 formatında liderler görüşmesi yapılabilir. Bu görüşmede ilerlerleme kaydedilir ise geniş katılımlı 5 artı 1 toplantısının önü açılabileceği vurgulandı.

Dışişleri Bakanlığı kaynaklarına göre Hakan Fidan, yarın KKTC'ye çalışma ziyaretinde bulunacak. KKTC Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman ve Başbakan Ünal Üstel Fidan'ı kabul edecek. Fidan, Dışişleri Bakanı Tahsin Ertuğruloğlu'yla da bir araya gelecek. Görüşmelerde ikili konular ile Kıbrıs meselesinde son dönemde yaşanan gelişmeler ele alınacak.

DÖRT GEÇİŞ NOKTASI VE MAYIN TEMİZLİĞİ

Diplomatik kaynaklara göre, pakette Haspolat (Mia Milia), Kiracıköy (Athienou)-Gaziler (Pyroi)-Eğlence (Aglantzia), Akıncılar (Louroujina)-Limya (Lymbia) ve Kambo (Kambos)-Gemikonağı (Karavostasi) güzergahları yer alıyor. Kambo-Gemikonağı hattı, askeri bölge niteliğindeki Erenköy (Kokkina) önerisine alternatif olarak masaya geldi. Kaynaklar, tarafların geçiş noktalarında anlaşmaya yaklaştığını, mayın temizliğinin kapsamındaysa henüz uzlaşamadığını söyledi.

Güzergahlar farklı ihtiyaçlara yanıt veriyor. Gaziler üzerinden kurulacak Kiracıköy-Eğlence bağlantısı Larnaka-Lefkoşa yolunu kısaltabilir. Erhürman, Haspolat ile Akıncılar-Limya güzergahlarının iki toplumun da ihtiyacına hizmet edeceğini söyledi. Önceliğinin Kaymaklı veya Mağusa Kapısı'nda geçiş sağlamak olduğunu kaydeden Erhürman, ancak mevcut öneriler sonuçlanmadan yeni güzergahları gündeme taşımayacağını da belirtti.

Paket, Ada'nın her iki kesiminde ayrı ayrı 70 bin metrekarelik mayınlı alanın temizlenmesini öngörüyor. Diplomatik kaynaklar, Kıbrıs Rum tarafının bu öneriye olumlu yaklaştığını bildirdi. Kıbrıs Türk tarafı ise temizliğin yalnızca belirlenen alanlarla sınırlı kalmasını yetersiz buluyor ve daha kapsamlı çalışma istiyor.

HOLGUIN TEMASLARINI SÜRDÜRÜYOR

Holguin 29 Ekim-10 Kasım arasında Ada'da olacak. 30 Ekim'de Kıbrıs Rum lideri Nikos Hristodulides bir araya gelen Holguin, 2 Kasım'da Erhürman'la görüştü. Diplomatik kaynaklar ANKA Haber Ajansı'na, Holguin'in 4 Kasım'da Erhürman'la bir kez daha görüştüğünü ve 9 Kasım'da planlanan liderler toplantısı öncesinde çalışma yöntemini ele aldığını söyledi. Holguin, ayrıca Türkiye'nin Lefkoşa Büyükelçisi Ali Murat Başçeri, siyasi partiler, BM Güvenlik Konseyi'nin beş daimi üyesinin temsilcileri, sivil toplum kuruluşları, Gençlik Teknik Komitesi ve önceki Kıbrıs Türk lideri Mustafa Akıncı'yla temas kurdu.

Hristodulides, görüşmelerin geçiş noktalarıyla sınırlı kalmaması gerektiğini söyledi. Hristodulides'a göre, BM çerçevesi güven artırıcı önlemleri, müzakere yöntemini ve çözümün esasını birlikte ele almalı. Erhürman ise Holguin'in iki taraf arasında köprü kurma çabasını takdir etti, Hristodulides'in sunduğu belirtilen 19 öneriye itiraz etti. Önerilerin kendisine yazılı olarak iletilmediğini söyleyen Erhürman, maddelerin gerçekten 19 ayrı öneri olup olmadığını sorguladı. Ayrıca bu başlıkların iki buçuk ayda sonuçlandırılmasını gerçekçi bulmadığını belirtti.

Erhürman, resmi müzakerelerin yeniden başlaması için dönüşümlü başkanlık dahil siyasi eşitlik ve Kıbrıslı Türklerin kararlara etkin katılımı üzerinde duruyor. Hristodulides ise güven artırıcı önlemlerle birlikte müzakere yönteminin ve çözümün esasının ele alınmasını istiyor. Taraflar bu koşullarda henüz anlaşmadı.

Maraş ve Mağusa Limanı konusunda Erhürman, Mağusa Limanı'nın zaten çalıştığını söyledi. Önceliğin, 2004 Annan Planı referandumlarından sonra Kıbrıslı Türklere vaat edildiğini belirttiği AB Doğrudan Ticaret Tüzüğü'nün uygulanması olması gerektiğini savundu.

ANKARA'NIN TUTUMU VE BM SÜRECİ

Dışişleri Bakanlığı kaynaklarının aktardığına göre, Türkiye iki devletin yan yana var olmasını en gerçekçi çözüm olarak görüyor ve Kıbrıslı Türklerin egemen eşitliğiyle eşit uluslararası statüsünün tanınmasını istiyor. Kıbrıslı Türklerin Ada'da eşit haklarla özgür ve müreffeh yaşamasını desteklediğini de belirtiyor. Kıbrıs Rum liderliği ise BM kararları çerçevesinde iki toplumlu, iki bölgeli federasyonu savunuyor.

Guterres ile iki lider 15 Ekim 2024'te New York'ta görüştü. BM, toplantının ardından nihai çözüme yönelik ortak zemin bulunmadığını açıkladı. 2025'te taraflar arasında iş birliği alanları belirleyip güven oluşturmayı amaçlayan yeni bir süreç başladı. Cenevre'de 17-18 Mart 2025 tarihinde yapılan ilk genişletilmiş toplantıda altı başlık belirlendi. Taraflar 16-17 Temmuz'da New York'ta kaydedilen ilerlemeyi gözden geçirdi. Bakanlık kaynakları, yeni geçiş noktaları konusunda o tarihe kadar ilerleme kaydedilmediğini belirtti.

Guterres, 27-29 Temmuz 2026'daki Kıbrıs ziyaretinde iş birliği başlıklarında çalışmaların hızlandırılmasını istedi. Hazırlıklar tamamlanınca 5 artı 1 toplantısı yapılabileceğini söyledi, sonuç vermeyecek bir toplantı istemediğini vurguladı. Şimdi masadaki geçiş ve mayın temizliği önerileri, tarafların bu toplantı öncesinde somut adımlarda uzlaşıp uzlaşamayacağını gösterecek.

ANKARA VE LEFKOŞA'DAKİ DİPLOMATİK TEMASLAR

Holguin'in Ankara'yla teması Kıbrıs Rum yönetiminin tepkisini çekti. Diplomatik kaynaklara göre, BM temsilcisi, Dışişleri Bakan Yardımcısı Mehmet Kemal Bozay'dan gelen mesajı almak için Başçeri'yle görüştü. Holguin, görüşmenin amacını açıkladı ve Hristodulides'i bilgilendirdi. Kıbrıs Rum Hükümet Sözcüsü Konstantinos Letymbiotis, BM temsilcilerinin Güvenlik Konseyi kararlarına uygun davranması gerektiğini söyleyerek görüşmeyi "kabul edilemez" ve "talihsiz" diye niteledi.

Holguin'in cuma gününe kadar beklediği yanıt ile Fidan'ın yarınki ziyareti, 9 Kasım'da yapılması planlanan liderler toplantısı öncesine denk geliyor. Fidan'ın Erhürman, Üstel ve Ertuğruloğlu'yla görüşmelerinde ikili konular ile Kıbrıs'taki son gelişmeler ele alınacak. Ziyaret, tarafların öneri paketi üzerinde uzlaştığı anlamına gelmiyor. Diplomatik kaynaklar görüşmeler sürerken henüz anlaşma sağlanmadığını belirtiyor.

Taraflar önerileri kabul ederse Guterres'in katılacağı üçlü görüşme yapılabilir. Ardından Türkiye, Yunanistan ve Birleşik Krallık ile iki liderin yer alacağı 5 artı 1 toplantısı gündeme gelebilir. Önce tarafların geçiş noktaları ve mayın temizliği konusunda anlaşması, sonra müzakere yöntemindeki görüş ayrılıklarını ele alması gerekiyor.